Fern Pannara

Aug 19, 2020

Fern Pannara

Aug 19, 2020

ย้อมผ้าจากสีธรรมชาติ หมู่บ้านช่างเคิ่ง จ.เชียงใหม่

บ้านช่างเคิ่ง เป็นหมู่บ้านเล็กๆ ตั้งอยู่ในอำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ชาวบ้านที่นี่ยังคงรักษาภูมิปัญญาพื้นบ้าน ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรมอันเก่าแก่แต่โบราณที่มีมาแต่ช้านาน

บ้านที่เราจะไปพักในวันนี้เป็นบ้านของชาวบ้านในหมู่บ้าน ที่เดิมทีมีอาชีพทอผ้าฝ้าย แต่เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนแปลงไป พวกเขาก็ต้องหาวิธีเพื่อที่จะทำให้ธุรกิจยังไปต่อได้ จึงได้เปิดเป็นศูนย์การเรียนรู้ ที่่คุณสามารถไปเรียนทอผ้า ย้อมผ้าจากวัสดุธรรมชาติ หรือกิจกรรมอื่นๆอีกมากมายที่เป็นภูมิปัญญาของชาวบ้านในหมู่บ้านนั้น โดยคุณสามารถไปกินนอนอยู่ที่นั่นได้เลย แล้วแต่ว่าจะมีเวลาว่างกี่วัน

 โดยกิจกรรมที่ดิฉันเลือก คือ ย้อมผ้าจากวัสดุจากธรรมชาติ เพราะมีเวลาว่างแค่ไม่กี่วัน และการย้อมสีจากวัสดุธรรมชาติก็ยังเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ไร้สารเคมี เราสามารถหาวัสดุได้จากต้นไม้ในป่า โดยคุณตาที่เป็นคุณครูของเราได้พาไปหาวัตุดิบในป่าเพื่อนำมาเตรียมย้อม โดยคุณตาได้อธิบายว่า สีแดงได้จากครั่ง สีดำจากผลมะเกลือ สีม่อฮ่อมจากคราม สีเขียวจากเปลือกสมอ เมื่อเราหามาได้แล้วก็นำวัตถุดิบไปแช่ไว้ข้ามคืน เพื่อเตรียมย้อมในวันถัดไป



เช้าวันที่สอง เราตื่นตั้งแต่เช้า ตื่นขึ้นมาจิบกาแฟดูวิวจากทุ่งนาหน้าบ้าน หลังจากนั้นก็เตรียมตัวไปย้อมผ้าจากสีธรรมชาติ โดยขั้นตอนแรกเราต้องนำผ้าที่เราจะย้อมไปต้มเพื่อทำความสะอาดและกำจัดไขมันออกไปก่อน เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้สีไม่ติดดี ระหว่างที่ต้มผ้านั้นเราก็มาเตรียมน้ำย้อม โดยนำวัตถุดิบที่เราแช่ข้ามคืนไว้เมื่อวานไปต้มให้เดือดประมาณ 2 ชั่วโมง เพื่อให้สีจากธรรมชาติหลุดออกมา เมื่อครบเวลาเราก็ใช้ผ้าขาวบางกรองแยกกากออกมา แต่ถ้าเราใช้วัตถุดิบในส่วนที่เป็นผล เราก็ต้องนำไปตำก่อนแล้วนำไปปั่น เพื่อสกัดเอาสีของมันออกมา






มาถึงขั้นตอนในการย้อมสี โดยเราก็แยกสีไว้เป็นกะละมังๆ นำผ้าที่เราต้องการลงไปแช่ทิ้งไว้ประมาณ 30 นาที แล้วก็นำไปล้างน้ำด่างขี้เถ้า จากนั้นนำไปปั่นแห้งและตาก เมื่อเริ่มแห้งแล้วก็นำไปแช่น้ำย้อมและปั่น ตาก ใหม่ ทำแบบนี้วนไปทั้งวัน จนถึงรอบสุดท้ายก็นำไปซักและต้มอีกรอบเป็นอันเสร็จพิธี ทุกคนได้ผ้าสีใหม่กลับบ้าน 


ตกเย็นคุณตาพาไปเก็บดอกฝ้าย เพื่อนำไปปั่นใส่หลอด ใช้สำหรับนำไปไว้ใช้ทอเป็นผ้าฝ้าย เมื่อเก็บเรียบร้อยแล้ว เราก็ต้องนำไปตากให้แห้ง จากนั้นก็เข้าสู่กระบวนการคัดเอาเม็ดฝ้ายออก หรือ อิ้วฝ้าย




ผ้าจากสีธรรมชาติเป็นภูมิปัญญาของชาวบ้านที่ควรค่าแก่การรักษาให้คงอยู่ เพราะปลอดสารเคมี เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม คนรุ่นหลังจะได้มีทรัพยากรที่สมบูรณ์ไว้ใช้สืบต่อไป